देशभर आज परम्परागत रूपमा ‘खीर खाने दिन’ मनाइँदैछ। कृषिप्रधान नेपाली समाजमा यो दिनको विशेष सांस्कृतिक तथा सामाजिक महत्व रहेको छ। रोपाइँ सकिएपछि पारिवारिक मिलन र शुभकामनाको प्रतीकका रूपमा खीर खाएर यो पर्व मनाउने चलन बसेको हो।
सदियोंदेखि मनाउँदै आइएको यो परम्परा कृषि चक्र र पशुपालन संस्कृतिसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। विशेषगरी गाई–भैंसी पालन र दूध उत्पादन मुख्य जीविकोपार्जनको स्रोत भएका बेला दूधजन्य परिकारलाई विशेष मान्यता दिइन्थ्यो। खीरलाई मिठास, सम्पन्नता र सौख्यको प्रतीक मानिने गरिन्छ।
साउन महिनाभर वर्षा हुने र खेतबारीमा रोपाइँजस्ता काम हुने भएकाले त्यसको समापनपछि थकान मेट्ने र पारिवारिक सौहार्दता बढाउने उद्देश्यले खीर खाने परम्परा सुरु भएको विश्वास गरिन्छ।
आजको दिनमा चामल, दूध, चिनी, घ्यू र मसला मिसाएर पकाइने खीरलाई परिवारका सदस्य, आफन्त तथा छरछिमेकसँग साटासाट गर्ने चलन छ। यसले नेपाली समाजमा सामूहिकता र सामाजिक एकताको सन्देश दिन्छ।
परम्परा जोगाउँदै आधुनिक सन्दर्भमा पनि साउन १५ का दिन खीर पकाएर खाने र बाँड्ने चलनलाई नेपाली समाजले निरन्तरता दिँदै आएको छ।
